Zorgmanager Sanna Martens en kinderverpleegkundige Anne Appelo vertellen hoe Bloezem Zorg Thuis de VR-bril inzet bij medische kindzorg thuis en wat dat betekent voor kinderen, ouders en zorgverleners.
Het is woensdagmiddag. De kinderverpleegkundige komt zo. Je kind zit stil op de bank en vraagt: ‘Doet het zeer?’ Je zegt dat het wel meevalt, maar voelt het zelf ook elke keer weer. Het blijft spannend, voor je kind maar ook voor jou als ouder. Een injectie, een verbandwissel of het verzorgen van een sonde – sommige zorghandelingen zijn gewoon niet fijn. Hoe zorgzaam kinderverpleegkundigen ook zijn, het blijft een moment waar je samen doorheen moet. Ook als je merkt dat je kind wegkijkt, niet meewerkt of begint te huilen. Je kind is dapper, maar soms ook bang.
Voor deze momenten mag Medische Kindzorg van Bloezem Zorg Thuis sinds kort een bijzonder hulpmiddel uitproberen: de VR-bril. Kinderen zetten hem op tijdens een zorgmoment en duiken een andere wereld in. De woonkamer verdwijnt. De spanning ook, een beetje. Ondertussen doet de kinderverpleegkundige rustig haar werk. “In ziekenhuizen wordt VR al gebruikt, maar in de thuissituatie nog nauwelijks,” vertelt zorgmanager Sanna Martens. “Dankzij een pilot kunnen we de VR-bril nu ook thuis uitproberen.” Daarmee is Bloezem een van de weinige organisaties in Nederland die de VR-bril inzet voor kindzorg aan huis. De pilot draait op dit moment binnen één team, maar de eerste ervaringen zijn veelbelovend.
Traumasensitief werken: zorgmomenten met minder spanning
“Het ene kind wil precies weten wat er gaat gebeuren, de ander heeft het liever zo snel mogelijk achter de rug,” weet kinderverpleegkundige Anne uit de praktijk. Elk kind is anders en beleeft een zorgmoment op zijn eigen manier. Maar voor allemaal geldt dat ze zorg nodig hebben die zo min mogelijk stress geeft. Daarom werken de kindzorgteams traumasensitief. Een aanpak waarbij het niet alleen om de handeling zelf gaat, maar vooral om hoe het kind zich voelt. Wat is prettig? Wat is eng? Welke afleiding werkt goed en wat juist niet?
Ook taalgebruik speelt hierin een belangrijke rol. “Het gaat niet alleen om wat we doen, maar ook om wat we zeggen. In plaats van te benadrukken wat spannend of vervelend is, leggen we gewoon rustig uit wat er gaat gebeuren en wat een kind zelf kan doen.
Dan zeggen we bijvoorbeeld: ‘Ik ga zo naar je arm kijken. Je mag op mijn hand letten.’ We nemen de tijd, zodat het kind zich niet opgejaagd voelt,” legt Anne uit. Door goed te luisteren, woorden zorgvuldig te kiezen en zoveel mogelijk regie bij het kind te laten, verloopt een zorgmoment voorspelbaar en zo prettig mogelijk.
De VR-bril is één van de hulpmiddelen binnen deze aanpak, maar er zitten meer dingen in de tas van de kinderverpleegkundige. “Bellenblaas, kinderpleisters en de dagboekjes of stickers van DapperKind, die gebruiken we vaak”, zegt Anne. Voor gevoelige handelingen heeft ze de Buzzy bij zich, een soort bijtje dat met trillingen en koeling de pijnprikkel verzacht. Of een shotblocker die met lichte drukpuntjes een injectie minder pijnlijk maakt. Kleine dingen die een groot verschil maken.”
Hoe de VR-bril een zorgmoment lichter maakt
Op spannende momenten is de VR-bril een echte krachtpatser. Sanna is ervan overtuigd dat de bril aansluit op de huidige manier van werken. “Veel handelingen die pijnlijk of spannend zijn, kun je met VR ondersteunen,” vertelt ze. “Het helpt bij injecties, maar ook bij wondzorg. Zo wordt een lastig moment minder heftig.” Kinderen kunnen kiezen uit rustige virtuele omgevingen, een spelletje of een combinatie daarvan in augmented reality, waarbij ze hun eigen omgeving deels blijven zien. “Je wilt een kind niet altijd helemaal afsluiten. Bij sommige zorgmomenten is het juist belangrijk dat een kind een gevoel van controle houdt en nog kan meekijken met wat er gebeurt. Daarom is die transparante modus belangrijk”, legt Sanna uit.
“Veel handelingen die pijnlijk of stressvol zijn, kun je met VR ondersteunen”
Sanna – Zorgmanager Medische Kindzorg
Kennismaken zonder zorgmoment
De eerste pilot met de VR-bril draait momenteel in regio Leiden, in samenwerking met een bedrijf dat de brillen in bruikleen beschikbaar stelt. Dit geeft ruimte om goed te onderzoeken wanneer VR het meeste oplevert. Voor welke kinderen werkt het? Wat past bij welke leeftijd? Bij welke handelingen maakt de bril echt verschil? Ondertussen duiken er ook praktische vragen op. Anne: “Stel, drie kinderen hebben de bril op dezelfde dag nodig. Maar we hebben er maar één. Hoe plan je dat dan? Hoe pas je je route daarop aan?” De praktijk zal het leren.
Bij het eerste gebruik wordt de bril altijd voorzichtig geïntroduceerd. Zo krijgt een kind rustig de tijd om eraan te wennen. “We laten een kind altijd eerst kennismaken zonder dat er zorg wordt verleend,” vertelt Sanna. “Dan wordt de eerste ervaring niet meteen gekoppeld aan iets pijnlijks. Pas als een kind eraan gewend is, gebruiken we de bril tijdens een handeling.”
De VR-bril is geschikt vanaf ongeveer vier jaar, maar dat betekent niet dat hij altijd gebruikt kan worden, benadrukt Sanna. “Je moet goed nadenken voor welke kinderen het past en wat je kunt waarmaken.” Vooral bij kinderen die veel structuur nodig hebben, is het belangrijk dat een zorgmoment zo veel mogelijk op dezelfde manier verloopt. “Als je dan de ene keer wel de VR-bril gebruikt en de volgende keer niet, omdat een collega hem die dag nodig heeft, levert dat meer stress op dan het oplost”, legt Sanna uit. Daarom wordt er vooraf met ouders en kind goed overlegd: past dit? Of kunnen we beter kiezen voor iets wat wel altijd beschikbaar is?
VR-bril is een uitkomst voor kinderen, ouders en kinderverpleegkundigen
De reacties zijn positief. Kinderen ervaren minder pijn en stress, ouders voelen meer rust en zorgmomenten verlopen soepeler. Dat merkt ook het team. Sanna: “We hebben de VR-bril laten uitproberen door de collega’s van de kindzorgteams tijdens het kindzorgsymposium en dat werkte heel goed. Iedereen was super enthousiast. Ik hoef niemand te overtuigen van de noodzaak.” In de komende maanden wordt verder gekeken hoe de VR-bril een plek kan krijgen binnen de kindzorg. “Ik hoop dat we in de eerste helft van dit jaar de VR-bril verder kunnen uittesten in alle kindzorgteams. En op de lange termijn willen we de bril heel graag toevoegen als vast hulpmiddel in onze toolbox voor traumavrije zorg.”